Op deze website probeer ik ideeën te vinden om de leemte te vullen die sinds de verlichting is ontstaan tussen religie en het rationele denken.
In het moderne denken1 – hoe fundamenteel gewaardeerd ook – is alles relatief geworden. Er is bijna niets meer dat een antwoord biedt op grote levensvragen. God is dood, Allah is een probleem en bij Boeddha is uiteindelijk is niets belangrijk. De oude boeken? Ja, er staan zeker wijze dingen in, maar ook veel onzin. Jezus heeft echt niet over water gelopen en de I Tjing is toch vooral een verdienmodel met onbegrijpelijke hocus pocus. De enige die zich nog druk maken over religie zijn wat restanten van de ontkerkelijking en fanatieke atheïsten. “Religie leidt enkel tot veel ellende” lijkt bij moderne1 mensen zo’n beetje de algemene grondhouding te worden.
Het verschraalde gevoel dat over blijft moeten we met een beroep op het realisme maar voor lief nemen. Zo is het leven nu eenmaal: dood is dood en weg is weg. Het leven heeft alleen de zin die je er zelf aan geeft. Vervulling moet uit het hier en nu komen.
Ondertussen vult zich “de kloof” met een mengelmoes van semireligieuze ideeën, gekochte belevingen, sekte gedrag en activiteiten met onbewezen (geestelijke) gezondheidsclaims.
Uit de geschiedenis en de antropologie weten we daarentegen dat religie van alle tijden en van alle culturen is. De vraag is dus: zou dat voor onze moderne wereld dan anders zijn? De verlichting en het modernisme bieden op veel punten een grote voortgang in het denken, maar de teloorgang van het christendom gaat gepaard met een teloorgang van waardevolle waarden als eenvoud, bescheidenheid, vergevensgezindheid, uitstel van oordeel, opgenomenheid in het al. Hoewel het humanisme daar veel van heeft overgenomen, hebben deze waarden, omdat ze relatief geworden zijn, toch aan gewicht en belang verloren.
Het onderliggende uitgangspunt op deze website is dat religie – hoe ook vormgegeven – voor ieder mens en voor iedere samenleving “een buitenste schil” is van oriëntatie op het ultieme, op het leven, op de enormiteit van het universum en op goed en kwaad. Het is in z’n hoogste vorm een oriëntatie op de uitzonderlijkheid dat er überhaupt iets is. Het omvat de verwondering of verbijstering over de wereld en de werkelijkheid. En over de immense complexiteit van de “dode” en de levende materie.
Ik probeer door middel van blogs en verwijzingen na te denken over de vraag wat voor moderne mensen fundamenteel en/of heilig is. Is de koele rationele blik van de moderniteit te verbinden met de integrale blik van religie, zonder de waarheid geweld aan te doen? Zijn er teksten die we zonder veel moeite als “van eeuwige waarde” ervaren en die niet conflicteren met rationaliteit? Dan zijn die moeite van het verzamelen waard! Misschien zelfs een voor dialoog vatbare Heilige Bundle 2.0
Hoewel dit soort nadenken bijna per definitie rommelig is, probeer ik niet in het wilde weg ideeën en teksten te verzamelen. Ik kijk naar thema’s die vaak in religies of in theologie voorkomen. Ik schrijf een blog over een thema dat in moderne zin een religieus of theologisch thema kan zijn en zoek daar – zo mogelijk – een link of mooie stukken tekst bij. Bijvoorbeeld over ons oorsprongsverhaal, over de dood, over voedselwetten, over de zorg voor zwakkeren of over de discipline die het vergt om een sociale structuur in stand te houden. Mijn intenties zouden post atheïstisch kunnen noemen. Ikzelf prefereer de term post religieus.
De uitgangspunten waarmee ik mijn zoektocht onderneem zijn: nuchterheid, evenwichtige liefde voor al wat is en leeft, oog voor schoonheid en waardering voor de wetenschap. Bij zo’n zoektocht kan het niet anders dan ook oog te hebben voor de werking van macht, geweld en verschrikkingen.
En hoewel dit allemaal heel zeker klinkt, heb ik in wezen geen idee waar ik aan begin en waar ik uit ga komen. Ik schrijf ideeën op die in mij op komen en ik heb slechts een rommelig idee over de richting. Ik zie wel wat er van komt.
Derk Kranenburg
september 2019
- Ik gebruik het woord “modern” hier in de betekenis van een mix van rationaliteit en moderniteit, als een kennisgerichte en op wetenschappelijk inzicht gebaseerd denken en gedrag. Waarmee ik overigens niet wil beweren dat moderne mensen altijd rationeel denken en handelen en enkel goede resultaten hebben voortgebracht. Er zit veel fundamenteel goeds in het modernisme en in rationeel denken, maar laten we niet vergeten dat het Stalinisme en het Fascisme ook “wetenschappelijke” manieren van denken pretendeerden te zijn. Om reden van dit soort ontsporingen kan het raadzaam zijn om naast het modernisme een voor dialoog vatbare Heilige Bundel 2.0 te ontwikkelen. ↩︎